مدل بلوغ فرآيندی (Process Maturity Model)

برای نظر دادن اولین باش!
29 مهر
مدل بلوغ فرآيندی (Process Maturity Model)

مدل بلوغ فرآيندی  (Process Maturity Model)

مدل بلوغ فرآيندی (PMM) امروزه به عنوان يك مدل جهت ارزيابی بلوغ فرآيندهای كسب و كار پذيرفته شده و از آن استفاده گسترده می‌شود. بر اساس يك برآورد حدوداً 200 مدل بلوغ وجود دارد كه تعداد كمی از اين مدل‏های بلوغ پيرو اصول ايجاد شده در چارچوب بلوغ فرآيندی است. اغلب مدل‏ها وضعيت و حالت‏هايی را براي توسعه مجموعه‌‏ای از بهترين فعاليت‏‌ها به كار گرفته‌‏اند بدون اينكه زيربنای آن فعاليت‏‌ها كه نقشه راه را تشكيل مي‏‌دهند، فراهم و تدارك نموده باشند. 

 

 

 

 مفهوم بلوغ

مفاهيم پايه‏‏‌ای و زيربنای بلوغ متضمن اين امر می‌باشند كه سازمان‏هاي بالغ به شكل سامان يافته عمل مي‏كنند، در حالي كه در سازمان‏هاي نابالغ دستيابي به نتايج در نتيجه تلاش‌‏های قهرمانانه افراد در استفاده از رويكردهايی است كه كم يا زياد به طور خود انگيخته يا خود جوش آنها را به وجود آورده‏‌اند. در بعضی از مراجع مدل بلوغ فرآيندی و در توضيح مفهوم بلوغ از واژه‏‌هایی مانند پيش‌‏بينی‌پذيری، كنترل و يا اثر بخشی استفاده می شود. 

پيش‌‏بينی‌پذير‌ی به استفاده از برنامه‌‏های زمان‏‌بندی شده، معيارها و اهدافی كه محقق شده‌‏اند اشاره دارد. سازمان‏‌های نابالغ غالباً برنامه زمان‏‌بندی شده ايجاد مي‏‌كنند، اما بعدها غالباً با اختلافی زياد معيارها و اهداف را از دست مي‌دهند. سازمان‌‏های بالغ برنامه‌‏های زمان‌‏بندی شده را تنظيم مي‌‏كنند و دائماً آن را محقق مي‏‌سازند.

كنترل به ساز و كارهايی اشاره دارد كه با وجود آن سازمان‏ها به اهداف خود نائل می‌شوند. سازمان‏‌های بالغ كاملاً، مستمراً و با كمترين انحراف اهداف خود را محقق می‌‏سازند. سازمان‏‌ها‌ی نابالغ هرگز اين اطمينان را ندارند كه كدام اهداف محقق می‌شود؟ و احتمال تحقق معيارهای مورد نظر در دامنه زمانی معين و مشخص چه مقدار است؟

سازمان‏های بالغ به اهدافی دقيق دست می‌يابند كه تعهد كرده بودند به دست می‌آورند. سازمان‏‌های نابالغ غالباً به بعضی از اهداف نائل شده و به بعضی از اهداف نمی‌‏رسند. علاوه بر اين در بسياری از موارد، كيفيت ممكن است به اندازه كافی خوب نباشد و هزينه‏‌ها ممكن است فراتر از آنچه كه مديريت می‌خواهد باشند. از نظر ديگر، سازمان‏های بالغ دارای فرآيندهای سازمان‌يافته و نظام‌‏مند بوده و شيوه‌‏های انجام كار مستند شده دارند. داده‌‏های گذشته را جمع آوری می‌‏كنند و برای پيش‏‌بينی نتايج تلاش‏های مشابه در آينده مورد استفاده قرار می‌دهند.

 

3- 2- رويكردهای سنجش بلوغ

دو رويكرد متفاوت براي ايجاد و به كارگيری مدل‏های بلوغ به وجود آمده است. رويكرد اول مبتنی بر سطوح يا مراحل است (عمدتاً 5 سطح) كه فرض می‌كند كه مجموعه‌‏ای از قابليت‏‌های مرتبط كم و بيش با هم به دست می‌آيند. به اين معنی كه يك مجموعه قابليت قبل از مجموعه‌‏ای ديگر كسب می‌شود. در اين ديدگاه، سطوح بلوغ تعريف شده هستند و گفته می‌شود كه يك سازمان در يك سطح مشخص قرار دارد، يا غالباً در فرآيند حركت از يك سطح به سطح ديگر قرار دارد.

رويكرد ديگر معمولاً تحت عنوان «بازنمای مستمر» ناميده می‌شود. تاكيد اين رويكرد بر اين واقعيت است كه سازمان‏‌ها غالباً تركيبی از قابليت‏ها را  به نمايش می‌گذارند. مثلاً يك سازمان ممكن است بعضی از قابليت‏‌های در سطح 2 و ديگر قابليت‌‏های سطح 4 را داشته باشد. بنابراين آنهايي كه بر بازنمايي مستمر تاكيد دارند به اينكه از ايده سطوح اجتناب كنند و بر قابليت‏هاي مشخص و خاص كه يك سازمان را متمايز و توصيف می‌كند و نيز بر قابليت‏‌هايی كه تاكنون به دست آمده است متمركز شوند.

البته واقعيت بسيار پيچيده‏‌تر از هر يك از رويكردها است.واحدهای سازماني مختلف درون يك سازمان ممكن است در سطوح مختلف باشند. بعضی گروه‌‏ها در يك سازمان ممكن است تركيبی ناسازگار از ويژگی و خصوصيات سطوح 2 و4 را نشان دهند. هر سازمان بزرگی كه مورد سنجش قرار می‌‏گيرد، تناقضات و تضادهای بيشتری بين فعاليت‏‌ها و اعمال در يك ناحيه و ديگر نواحی را نشان خواهد داد.

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد كه سازمان‏‌ها غالباً زمانی بهتر تحريك شده و انگيزه دارند كه اهداف روشن داشته باشند و سطوح بلوغ كمك می‌كند كه اهداف روشن فراهم گردد. بنابراين، معمولاً تلاش می‌شود سازمان‌‏ها در ارتباط با سطوح متمايز توصيف شوند و تاكيد می‌‏شود كه اين شيوه مفيد است، زيرا نشان می‌‏دهد سازمان تا چه اندازه در استفاده و حمايت از فرآيندهای كسب و كاری خود به بلوغ دست يافته است.

 

3- 3- اصول بنيادين مدل بلوغ فرآيندی

اصول بنيادين مدل بلوغ فرآيندی عبارتند از :

  • ويژگي‌‏های يك فرآيند می‌بايد به شكلی مورد ارزيابی قرار گيرد كه قابليت آن برای مشاركت در اهداف سازمانی مشخص شود؛
  • فرآيندهای قادر و توانمند نمی‌‏توانند ماندگار باشند، مگر اينكه سازمان به اندازه كافي بالغ باشد تا آنها را حفظ نمايد؛
  • بهبود فرآيند بهترين رويكردی است كه يك برنامه بهبود سازماني را مرحله‌‏بندی می‌كند تا به طور موفقيت آميزی به حالت‏های پيش‌‏بينی‌‏پذيرتری از قابليت سازمانی دست يابد؛
  • هر مرحله يا سطح بلوغ يك مبنای لازم و ضروری طرح مي‏كند تا بر آن اساس بهبود آينده بتواند ايجاد شود. در مدل بلوغ فرآيندی به عنوان يك استاندارد، حداقل 5 چالش يا سطح برای موفقيت سازمان به شرح زير شناسايی و تعيين شده است:
  • مديريت داراي استانداردهای كمی براي سنجش بلوغ گردش كار فرآيندهای كسب و كار است و نيازمند روش قابل قبول برای شناسايی ريسك هايی است كه ضعف‏‌های فرآيندها بر روی توسعه سازمان و دستيابی به اهداف كسب وكار تحميل می‌كنند.
  • مديريت روش‏های قابل قبول اندكی دارد تا ميزان انطباق بين چگونگی انجام وظايف و چگونگی توصيف گردش كار فرآيندها را به درستی بسنجد. در اين مدل تلاش می‌شود اعتبار الزامات و نيازمندي‏های سيستم، درستی استفاده از موردهاي مطالعه و توصيفات مبتني بر مدل و اثر بخشي كاربردهاي عملي به گونه‏‌ا‌ی هماهنگ شوند.
  • مديريت غالباً آگاهی ندارد تا چه اندازه اكتساب يا رشد سازنده و پويا ناشی از شيوه‏‌های متعدد انجام وظايف مشابه است. خلق و ايجاد فرآيندهای استاندارد و بهم مرتبط، الزامات و نيازمندی‌های كاركردهای سازمان را ساده نموده و در نتيجه پيچيدگی سيستم‌‏های سازمان را كاهش می‌دهد. سازمان‏ها روش‏های قابل قبول اندكی دارند تا قابليت عرضه كنندگان برای تحويل پروژه‌‏های واگذار شده و ديگر خدمات آنان را در مقايسه با پارامترهای ادعا شده در طرح پيشنهادی سنجش كنند. به علاوه آنها نيازمند مبنايی قابل قبول برای مشخص كردن الزامات و نيازمندی‏‌های قراردادی هستند تا فرآيندهای كاری عرضه كنندگان بهبود يابد.
  • مديريت نيازمند يك راهنما است تا بداند بنيادهای لازم برای فرآيندهای كاری به چه شيوه‏ای استقرار يابند كه چابکی سازمانی حفظ و هزينه‏‌های عملياتي كمتر شوند.

 

3- 4- شيوه‌‏های بهره‌‏برداری از مدل بلوغ فرآيندی

چهار شيوه عمده برای استفاده از مدل بلوغ فرآيندی وجود دارد كه هر كدام الزامات متفاوتی برای ارزيابی دارد. اين چهار شيوه عبارتند از:

الف- هدايت برنامه‌‏های بهبود فرآيند: مدل بلوغ فرآيندی به گونه‌‏ای طراحی شده است كه برنامه‏‌های بهبود فرآيند‏های موجود را هدايت كند و پيش‌‏بينی مي‏شود كه اين مورد بيشترين استفاده را در بر داشته باشد. برنامه‏‌های بهبود بايستی با ارزيابی نقاط قوت و ضعف جاری سازمان شروع شوند.

ب- ارزيابی ريسك عرضه كنندگان: مدل بلوغ فرآيندی براي شناسايی مخاطرات و ريسك‏های موجود در اجرای موفق سيستم‌‏ها استفاده مي‏شود و راهنمای عملی برای اقدامات فراهم مي‏كند تا برای بهبود قبل از به كارگيری سيستم استفاده شود.

ج- ارزيابی قابليت عرضه كنندگان: مدل بلوغ فرآيندی براي ارزيابی نرم افزارهای توسعه داده شده تا معيارهای ارزيابی فراتر از توجه به قيمت پايين به عنوان مبنايی در انتخاب ميان پيشنهاد دهندگان قرار گيرد. همچنين سازمان‏ها نيازمند استانداردهای قابل اعتماد هستند تا بر اساس آنها قابليت فروشندگان براي برآورده نمودن سطح خدمت، كيفيت، قيمت و تعهدات وظيفه‏‌ای آنها ارزيابی گردد.

 

3- 5- شيوه‏هاي ارزيابي بلوغ فرآيندها

در تكنيك‏‌های ارزيابي موثر، شواهد و مدارك چندگانه و داراي همپوشانی جهت ارزيابی عملكرد مدل بلوغ فرآيندی استفاده می شود. انطباق مي‏تواند از طريق استفاده از فرم‏‌های شواهد و مدارك زيل مورد ارزيابی و بررسی قرار گيرد:

  • بررسی محصولی كه از طريق اجرای يك فرآيند توليد ايجاد مي‏شود؛
  • بررسی محصولی كه اجرای يك فرآيند را پشتيبانی مي‏كند؛
  • مصاحبه با افراد يا گروه‌‏هايی كه يك فرآيند را اجرا مي‏كنند؛
  • مصاحبه با افرادی كه بر عملكرد يك فرآيند مديريت يا نظارت مي‏كنند؛
  • مصاحبه با افرادی كه عملكرد يك فرآيند را پشتيبانی مي‏كنند؛
  • استفاده از داده‏‌های كمی برای مشخص كردن و متمايز نمودن وضعيت سازمان و يا خصوصيات و رفتارهای درون سازمان؛
  • توصيف داده‌‏های كمی برای عملكرد فرآيند‏ها، دستاوردهای آن و نتايج كسب و كار.

جهت ارزيابی بلوغ فرآيندها چهار شيوه ارزيابی به شرح زير وجود دارند كه دارای صحت و دقت متفاوتی هستند.

الف- ارزيابی اوليه: در اين حالت ارزيابی به صورت كلی و بدون وارد شدن به جزييات پيچيده صورت مي‏گيرد. از نظر هزينه انجام كار نيز تلاش مي‏شود بررسي‏ها تا حد ممكن ارزان صورت گيرد و در مدت كوتاهی فرآيند خاتمه يابد. اين ارزيابی برای دستيابی به بررسی انطباق با مدل بلوغ فرآيندی انجام مي‏شود.

ب- ارزيابی پيشرفته: در اين حالت تمام حوزه‌‏های فرآيندها و فعاليت‏های درون قلمروی آنها برای ارزيابی پيشرفت در جهت دستيابی به سطح بلوغ يا پيش‌بينی نتايج ارزيابی تاييدی بررسی مي‏شود. داده‌‏های كمّی جمع آوری مي‏شود و با نتايج به دست آمده از مصاحبه و محصولات مقايسه مي‏گردد. اين ارزيابی زمان بر است اما دارای دقت و وسعت ارزيابی تاييدی نيست.

ج- ارزيابی تاييدی: يك بررسی سرتاسری و كامل از تمام حوزه‌‏های فرآيندی و فعاليت‏‌های درون قلمرو برای ارزيابی مورد نظر است. شواهد و مدارك نمونه از تمام سطوح سازمان جمع‌‏آوری می‌شود به اين منظور كه تضمين شود تيم ارزيابی قادر است وسعت انطباق را ارزيابی كند. سازمان‏ها در صورتی مي‏توانند ادعا كنند كه به سطح بلوغ دست يافته‌‏اند كه از طريق ارزيابی تاييدی، اين انطباق تاييد داده شده باشد.

د- ارزيابی تامين كننده: اين شيوه ارزيابی در طول دوره انتخاب عرضه كننده و منبع انجام مي‏گردد كه مشابه ارزيابی پيشرفته است. غير از اين نكته كه در تيم ارزيابی، اعضای سازمان مورد ارزيابی حضور ندارند. يافته‏‌ها ممكن است براي توسعه تعهدات قراردادی براي بهبودهايی استفاده شود كه در طول دوره عملكرد قرارداد از طريق انجام ارزيابی پيشرفته، عرضه كننده يا تاييدی مورد تصديق واقع شده است. داده‏‌های كمّی براي تصديق ادعای صورت گرفته در طرح پيشنهادی و ايجاد سطوح عملكرد يا بهبود قرارداد جمع‌‏آوری مي‏شود.

 

 

 

منابع: 

 

[1]. Harmon. P., Evaluating an Organization’s Business Process Maturity, Business Process Trends, Vol2, No.3, March 2004

[2]. Curtis., B., Alden, J., “BPM & Organizational Maturity” , www.bptrends.com, Feb. 2007.

[3]. Danny H., “Business Process Maturity Model”, Center of  Excellence in Business Process  Process  Innovation, Stevens Institute of Technology, 2005.

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تهران ، خ کارگر شمالی ، کوچه اشراقی ، خیابان هئیت ، ساختمان گرد آفرید، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس تهران، پ 15 شماره تماس : 02166582371

درباره ما

امروزه بهره گیری از فناوری اطلاعات در امر یادگیری و یاد دهی یکی از ضرورت های انکارناپذیر است. کاربست فناوری در یادگیری و یاددهی در سطوح مختلف صورت می پذیرد. در آینده کسانی موفق خواهند بود که یاد بگیرند، چگونه یاد بگیرند. روند رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات به عبارت دقیق تر فناوری های دانش کاربست آنها در فضاهای یادگیری را اجتناب ناپذیر نموده است. ادامه ..

آمار بازدید

امروز146
دیروز172
این هفته1471
این ماه3572
مجموع109602

1
آنلاین
شنبه, 29 دی 1397 17:26
توسعه یافته توسط مارال وب