انواع تعامل در محیط های یادگیری الکترونیکی

برای نظر دادن اولین باش!
منتشرشده در سایر مقالات
30 دی
انواع تعامل در محیط های یادگیری الکترونیکی

 تعامل در محیط یادگیری الکترونیکی 

 یادگیری الکترونیکی فعالیت آموزشی را در بر می گیرد که توسط فرد یا گروه هایی به صورت برخط (Online) و نابرخط (Offline)، توسط شبکه یا رایانه هاي مستقل و دیگر وسایل الکترونیکی انجام می پذیرد. این دو شیوه، یادگیرنده را قادر می سازد تا در زمان واقعی در کلاس درس شرکت و با یادگیرندگان دیگر، مدرسان و منابع یادگیري در زمان، مکان و با سرعت دلخواه خود از طریق ابزارهایی مانند ارتباط الکترونیکی، پست الکترونیکی، تابلوهاي اعلانات ،اتاق هاي گفتگو، کنفرانس هاي (Electronic communication,Electronic posting and course Web site) سامانه هاي وب صوتی-تصویري ،کلاس هاي مجازي، متن هاي تعاملی، کتابخانه هاي دیجیتال و از این قبیل دسترسی دلشته باشد .  سامانه هاي وب ساز و کارهایی را براي دانشجویان فراهم می نمایند تا تکالیف خود را براي هم گروه ها ارسال نمایند.

پوشه کار (E-Portfolios) و مجلات الکترونیکی از دیگر انتخاب هایی هستند که می تواند براي به اشتراك گذاردن تجربیات و دیدگاه هاي یادگیرندگان و یاددهنده ها استفاده شود. فراهم نمودن فضاي محترمانه، به هم گروه ها اجازه می دهد تا بازخوردهاي خود را به اشتراك بگذارند و بار سنگین استاد را بکاهند. 

همان طور که دیدیم یادگیري الکترونیکی علاوه بر دو بعد (مطالعه فردي و گروهی) عموماعموماً به دو صورت برخط و نابرخط ارائه می شود. 

هنگامی تعامل به صورت برخط است که ارتباط با منابع یادگیري و با افراد به صورت هم زمان و واقعی است. معمولاً اینترنت ابزاري است که ما را به صورت مستقیم به منابع و افراد مختلف متصل می سازد. در صورتی که در یادگیري برخط فرد شخصاً به مطالعه و جستجوي منابع و پایگاه هاي اطلاع رسانی بپردازد، مطالعه به صورت انفرادي خواهد بود ولی چنانچه فرد از طریق اینترنت به اتاق هاي گفتگو وارد شود و با دیگران تشکیل گروه داده و به تبادل بپردازد یادگیري به صورت گروهی قلمداد خواهد شد. 

چنانچه یادگیرنده با استفاده از یک سري لوح هاي فشرده آموزشی که قبلاً تهیه شده و یا از طریق مواد آموزشی که قبلاً از اینترنت دانلود کرده شخصاً به مطالعه بپردازد، مطالعه به صورت نابرخط انفرادي تلقی می گردد. حال اگر از طریق پست الکترونیکی و یا فهرست هاي پست الکترونیکی و یا فهرست هاي بحث و نظر خواهی و سیستم هاي مدیریت یادگیري به تبادل دانش و اطلاعات با افراد بپردازد یادگیري نابرخط قلمداد می شود. البته این جداسازي صرفاً جهت تبیین مطلب صورت گرفته است و در واقع یادگیري الکترونیکی همیشه ترکیبی از مطالعه انفرادي و گروهی است و همچنین به صورت برخط و نابرخط صورت می گیرد.  

از نگاهی دیگر اشکال تعامل می تواند به لحاظ عناصر شرکت کننده در آن تقسیم بندي شود. Moor اولین کسی است که متداول ترین شکل تعامل را در آموزش از دور مورد بحث قرار داد. او در تحقیقات خود به سه نوع تعامل اشاره کرده است: تعامل یادگیرنده و محتواي آموزشی، تعامل یاددهنده و یادگیرنده وتعامل یادگیرنده و یادگیرنده.

این تعامل ها توسط Anderson گسترش پیدا کرد تا تعامل یاددهنده و یاددهنده، تعامل یاددهنده و محتوا و تعامل محتوا و محتوا را هم در بر گرفت. بنابراین تعامل در نظام هاي آموزش از دور (من جمله یادگیري الکترونیکی) را به شش دسته زیر تقسیم می کنند: 

  1. تعامل یادگیرنده با یادگیرنده.
  2. تعامل یادگیرنده با یاددهنده.
  3. تعامل یادگیرنده با محتوا.
  4. تعامل یاددهنده با محتوا.
  5. تعامل یاددهنده با یاددهنده.
  6. تعامل محتوا با محتوا.

 

 

  • تعامل یادگیرنده -یادگیرنده

به طور سنتی به تعامل بین یادگیرندگان به منزله یک نیاز و ضرورت براي آموزش از دور کمتر بها داده می شود. علت آن محدودیت هاي دسترسی به فناوري و سوگیري قبلی نظریه پردازان آموزش از دور درباره یادگیري انفرادي است. لیکن نظریه پردازان نوین آموزش از دور که ساختن گرایی (Constructivism) را پذیرفته اند به ارزش تعامل یادگیرندگان با یکدیگر بسیار تاکید دارند. امروزه در ساختارهاي یادگیري الکترونیکی می توان تعاملات میان یادگیرندگان با یکدیگر را از طریق مجموعه اي از فناوري هاي ارتباطی، هم به صورت برخط و هم به صورت نابرخط ،مورد حمایت قرار داد. شاگردان فقط از معلم خود نمی آموزند بلکه با بحث با یکدیگر درباره مسائل، باورها و انتظارات خود نیز آموزش می بینند. بزرگسالان و خصوصاً فراگیران حرفه اي نیز از تعامل با دیگرانی که دغدغه هاي حرفه اي مشترك دارند بهره هاي فراوان می برند. فناوري امروز امکان یادگیري اجتماعی و گروهی را از طریق کنفرانس هاي رایانه اي فراهم می کند. مشارکت در فعالیت هاي گروهی و عملی که دانش آموزان براي یادگیري انجام می دهند، موجب می شود تلاشی انسانی و جمعی براي مفهوم سازي و یادگیري معنادار صورت گیرد [17]. 

در یادگیري معنادار انتقال اطلاعات اهمیتی ندارد و برعکس بیشتر بر مذاکره و بحث تاکید می شود. فناوري اطلاعات و ارتباطات، فرایند یاددهی و یادگیري را به سرعت با دنیاي گسترده خارج از کلاس درس مرتبط می سازد و کلاس درس را شوق انگیز می کند و امکان تعامل با دنیاي وسیع تري را براي فراگیران فراهم می کند. آنچه در این جا مطرح است متمرکز نمودن کل گروه در یک زمان بر یک بخش یا یک واحد درسی است . تعامل یادگیرندگان با یکدیگر و شرکت در گروه هاي موثر کاري براي پیشرفت تحصیلی، موفقیت هاي شخصی ،مهارت هاي ارتباطی و افزایش رضایت مندي و نگرش مثبت به یادگیري مادام العمر ضروري است. 

 

  • تعامل یادگیرنده - یاددهنده

تا به حال چیزهاي زیادي در مورد لزوم تعامل مناسب میان استاد و دانشجو به رشته تحریر درآمده است. مسأله فراهم نمودن حمایتی که همه دانشجویان به آن دسترسی داشته باشند، براي اساتید در موقعیت یادگیري الکترونیکی بسیار مهم است. یک جنبه از حمایت معلم محور که مدرسین براي آن ارزش بسیاري قائل هستند، عبارت است از اعتمادسازي و ایجاد ارتباط کاري با یکایک دانشجویان. مدرسین براي رسیدن به این اهداف، اقدام به انتخاب آگاهانه رسانه ها می نمایند. تعامل برخط  چه به صورت چهره به چهره و یا از طریق تلفن، در این شرایط بسیار مهم است. در یادگیري الکترونیکی تعامل یادگیرنده- یاددهنده به روش و شکل هاي گوناگون از جمله ارتباطات نابرخط و برخط متنی یا با کمک محتواي شنیداري و ویدئویی حمایت شده است. سهولت و سادگی برقراري چنین ارتباطی موجب می شود تا بسیاري از اساتید به خاطر افزایش کمیت ارتباطات دانشجویان و نیز افزایش انتظارات آنان براي دریافت جواب فوري، دچار فشارهاي طاقت فرسا شوند. به طور کلی کیفیت و کمیت تعامل دانشجو و مدرس در هر نوع آموزشی (از جمله یادگیري الکترونیکی) بستگی به طراحی آموزشی و نیز نوع انتخاب فعالیت هاي یادگیري تعیین شده در برنامه آموزشی دارد. بسیاري از اساتید بر اهمیت و شیوه هاي اثربخش تعاملات زنده و یا مجازي با دانشجویان، آگاه نیستند بنابراین لازم است تا اساتید براي طراحی و انجام تعاملات مناسب با دانشجویان آموزش ببینند. 

  • تعامل دانشجو با محتوا

قسمت عمده اي از وقت دانشجویان در تمامی انواع آموزش و پرورش صرف تعامل با محتواي آموزشی می شود. در آموزش و پرورش سنتی و مبتنی بر کلاس درس، این امر به معناي مطالعه متون و منابع کتابخانه اي بوده است. در ساختار یادگیري الکترونیکی محتوا را می توان از طریق صفحات نمایش یا کاغذ ارائه داد اما در این ساختارها محتواها غالبا همراه با مجموعه اي غنی از آموزش مبتنی بر رایانه، شبیه سازي ها، ریزدنیاها (Micro World) و ابزار ارئه خلاق همراه است.به هر حال کارهاي صورت گرفته در زمینه توسعه، فهرست بندي و توزیع یک چنین محتواهایی- که غالبا از آنها به عنوان منابع یادگیري (Learning Objects) یاد می شود- این امید را به وجود آورده است که اساتید و دانشجویان بتوانند به مجموعه اي گسترده از انواع محتوا دسترسی پیدا کنند [5]. فناوري هاي نوین امکانات بسیار متنوعی را براي خلق و ارائه محتوا فراهم آورده اند. Tuovinen رسانه هاي ممکن براي خلق و ارائه محتوا در محیط هاي یادگیري الکترونیکی را به پنج دسته طبقه بندي کرده است که شامل صوت ،متن، گرافیک، تصویر و واقعیت هاي مجازي می شوند. Tuovinen به بررسی اثر استفاده ترکیبی از صوت همراه با هر کدام از دیگر رسانه ها پرداخته و ادعا می کند که صوت و تصویر توسط بخش هاي متفاوتی از مغز مورد پردازش قرار می گیرند و به همین جهت وقتی از ترکیب صوت و یکی دیگر از انواع رسانه ها (مثل صوت و متن، یا صوت و تصویر) استفاده می کنیم، حجم پردازش شناختی حافظه انسان کاهش یافته و یادگیري، تسهیل می گردد. در گذشته فرض بر این بود که محتوا حالتی ثابت و غیرفعال دارد و دانشجویان باید آن را جذب و هضم نمایند. اما در حال حاضر می توان حالتی نمایشی به محتوا بخشید و آن را همانند افراد انسانی به نحوي خودمختار با اراده و عقلانیت برنامه ریزي نمود که بتواند نقش فعال تري در تعاملات بین دانشجو با محتوا به عهده گیرد.

شکی وجود ندارد که امروزه به مدد فناوري می توان برخی عملکردهاي تبادل آموزشی را که در گذشته تماماًتماما از طریق تعامل استاد با دانشجو فراهم می شد، از طریق دانشجو با محتوا امکان پذیر ساخت.   

  • تعامل یاددهنده - محتوا

اولین نوع از انواع سه تعاملی که براي نخستین بار توسط Anderson و Garrison مورد توجه قرار گرفت، تعامل بین یاددهنده و محتوا است. توسعه و کاربرد مواد محتوا یکی از مهمترین نقش هاي مدرسین چه در آموزش الکترونیکی و چه آموزش سنتی است. شبکه معنایی وجود فرصت هایی را براي اساتید فراهم می کند تا بتوانند مواد یادگیري را جستجو نموده و مورد کاربرد قرار داده و حتی در برخی موارد ایجاد نمایند. این مواد یادگیري به نحو خودکار توسط دیگر عوامل محتوایی به داده هاي نوظهور و جدید و دیگر حسگرهاي محیطی و نتایج پژوهشی به روز تبدیل می گردند. براي نمونه برخی مواد محتوایی وجود دارند که قادرند روندها را از طریق آخرین منابع اطلاعاتی موجود نظیر نشانگرهاي اقتصادي، اخبارهاي انتشار یافته، درجه حرارت و دیگر داده هاي حسی محاسبه نموده و به نمایش در آورند. همچنین برخی دیگر از عوامل محتوایی قادرند فعالیت هاي تحقیقی اساتید پژوهشگر را تحت نظارت قرار داده و گزارش هاي آن را ارسال نمایند و به این ترتیب نوعی محتواي جدید را به طور اتوماتیک وار خلق کنند که می توانند دانشجویان را در فرایند پژوهش مداخله داده و با آن آشنا نمایند. تعامل بین استاد و محتوا بر تولید محتوا و تعیین فعالیت هاي یادگیري به وسیله اساتید تمرکز دارد و به آنان اجازه می دهد به طور مداوم بر فعالیت ها، منابع و منابع محتوایی که براي یادگیري دانشجویان تولید شده است نظارت داشته باشند و آنها را روز آمد کنند.

از سوي دیگر استفاده از اینترنت می تواند با صرفه جویی در وقت محققان در گردآوري مطالب، امکاناتی را براي آنان فراهم آورد که بارها بتواند مطالب مورد علاقه خود را مطالعه کرده و در اسرع وقت و در کمترین زمان به نسخه های چندین سال قبل نشریات مراجعه و مطالب خاص خود را جستجو و در یک جا ذخیره کنند. همین امکانات اطلاع رسانی اینترنت وقتی در بعد آموزش و یادگیري هاي مجازي مطرح می شود نشان می دهد که به وسیله این شبکه استاد و دانشجو می توانند در نقاط مختلف دنیا بدون هیچ محدودیت مکانی و جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی به صورت زنده، صوتی و تصویری ارتباط برقرار کنند و کار آموزش و یادگیری از دور را ممکن سازند. 

  • تعامل یاددهنده - یاددهنده

گسترش شبکه های چند رسانه ای با هزینه کم، فرصت های بی سابقه ای را براي تعامل با یکدیگر، فراهم می آورد. مسائل امنیتی و هزینه هاي بالاي مسافرت سبب شده است تا کوشش هایی در جهت یافتن راه هایی کم هزینه که بتواند اساتید را به بهترین وجه در تعامل کیفی درگیر نموده و در عین حال مسافرت های فیزیکی را به حداقل برساند، صورت گیرد. فناوري ارتباط همتایان با همتایان (Peer-to-Peer Technologies) که جهت حمایت از تبادل پرونده ها، همایش های متنی و صوتی و هماهنگی تقویمی شکل گرفته اند، بسیار مورد توجه واقع شده و عنصر جدیدي از تعامل یاددهنده با یاددهنده را که دیگر به یک خدمت دهنده مرکز شبکه اي وابسته نیستند، نوید می دهد. امروزه مجموعه متنوعی از ابزارهای شبکه برای حمایت از اشکال هم زمان و غیرهم زمان تعامل میان اساتید، فراهم آمده است. اگر استاد نظام هاي یادگیري الکترونیکی بخواهد از تحولات صورت گرفته در رشته خود و همچنین تحولات به وجود آمده در آموزش به وسیله یادگیری الکترونیکی حداکثر بهره را ببرد، باید اینگونه ابزار شبکه را شناخته و به کار ببرد. این گونه تعاملات بین اساتید، پایه و اساس نوعی سازمان یادگیري را در نهاد آموزش شکل می دهد. تعاملات اساتید با یکدیگر، پایه و محور اصلی تشکیل چنین انجمن های یادگیری است. ساختن گرایان معتقدند وجود چنین انجمن هایی برای گسترش و توسعه کیفی و کمی آموزش در محیط های یادگیری الکترونیکی ضروري است. 

 

  • تعامل محتوا- محتوا

دانشمندان علوم رایانه و مربیان در حال خلق برنامه ها یا عامل های هوشمندي هستند که از نرم افزارهای سنتی متفاوت هستند چرا که طول عمر بیشتري داشته، نیمه خود کار، فعال و انعطاف پذیر هستند. در حال حاضر برخی عوامل و برنامه هایی در حال توسعه بوده و به کار می روند که قادرند اطلاعات را بازیابی نموده، برنامه های دیگر را اجرا کرده، تصمیمات لازم را اتخاذ نموده و دیگر منابع موجود روي شبکه را مورد نظارت قرار دهند. برخی از صاحب نظران توانسته اند دوره ای را تصور کنند که در آن محتوا قادر است به نحو خود کار درون دادهای مختلف را اخذ نموده و خود را به روز در آورد و پس از آنکه تغییرات به وجود آمده در آن به حد قابل قبولی رسیدند، اساتید و دانشجویان را مطلع می سازد. بارزترین نمونه این امر، موتورهای جستجوگر اینترنتی هستند که به طور مداوم شبکه هاي اینترنتی را جستجو نموده و نتایج اکتشافات خود را به پایگاه مرکزی داده ها ارسال می کنند. در آینده ای نه چندان دور ،اساتید منابع یادگیری را خلق نموده و به کار خواهند بست که قادرند از طریق تعامل با دیگر برنامه هاي هوشمند، به طور مداوم وضعیت خود را بهبود ببخشند. نوع جدید و در حال توسعه از تعامل آموزشی است که در آن محتوا طوری برنامه ریزی شده است تا با دیگر منابع اطلاعاتی رایانه ای تعامل برقرار کند و با کسب قابلیت هاي جدید، به طور مداوم روز آمد شود. برخی عوامل و برنامه ها در حال توسعه بوده که قادرند اطلاعات را بازیابی نموده، برنامه های دیگر را اجرا کرده، تصمیمات لازم را اتخاذ نموده و دیگر منابع موجود روي شبکه را مورد نظارت قرار دهند. بهره گیری از این نوع تعامل به منزله ابزاري براي کنترل و حفظ حقوق نویسندگان و ردیابی میزان استفاده از اطلاعات توسط گروه های گوناگون یادگیرندگان و اساتید ضروری است. 

 

 

منابع:

  1. Garrison DR, Anderson T. E-learning in the 21st Zaree E, Safaee S, trans. Tehran: Olum va Fonun Pablications; 2005. [In Persian]
  2. Ibrahimzadeh I, Zandi B, Alipour A, Zare H, Yazdani F. The Kinds of E-learning and Different Forms of Interaction on It. MEDIA1389;(1)1:11-22. [In Persian]
  3. Collis B, Moonen J. Flexible Learning in a Digital Word: Experiences and Expectations. London: Kogan Page; 2002.
  4. Rahbardar H, Faradanesh H. Designing Medical Electronic Learning Programs Based on the Interactive Research based Approach. MEDIA. 2012;(3)1:45-56. [In Persian]
  5. Baath JA. A List of Ideas for the Construction of Distance Education Courses. New York: Croom Helm; 1983. p. 272-289.
  6. Naidu Som. E-Learning a Guidebook of Principles,Procrdure and Practices; 2006
  7. Swann J. A Dialogic Approch to Online Facilitation. Australasian Journal of Educational Tchnology. 2010 [Retrieved 2013 Nov 22; cited 2013 Nov 22];26(1):50-62. Available at: http://www.ascilite.org.au/ajet/ajet26/swann.pdf
  8. Rahimidust GH, Razavi A. Diffusion of Innovation and E-learning Phenomenon. Journal of Education and Psychology. 2006;13(4):127-142. [In Persian]
  9. Anderson T, Elloumi F. Theory and Practice of Online Learning. Zamani B, Azimi A, trans. Tehran: Madarese Hushmand Publications; 2006. [In Persian]
  10. Zamani E, Azimi A. Utilization of the Information and Communication Technologies in Doing Home Work of England Primary School, Survey of Study Guides Teaching (Teacher). Review Quarterly Journal of Educational Innovations. 2008;7(27):7. [In Persian]
  11. MacDonald J. Blended learning and online tutoring: a good practice guide. Zaree E, Salehi V, trans. Tehran: Allameh Tabatabaee University publications; 2006. [In Persian]
  12. Ramiszowski AJ. APLET Yearbook of Education and Instructional Technology. Published for the Association for Programmed Learning and Education Technology (APLET). London: Kogan Book; 1972.
  13. Afzalnia MR. Design and Orientation with Material Centers and Learning Resources. Tehran:Samt Publications; 2005. [In Persian]
  14. Zarifsanaiey N. Assessing the Criteria for the Quality and Effectiveness of E-Learning in Higher. MEDIA. 2011;(13):24-.23

 

آخرین ویرایش در شنبه, 30 دی 1396 ساعت 06:52
محتوای بیشتر در این بخش: « یادگیری الکترونیکی و تعامل

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تهران ، خ کارگر شمالی ، کوچه اشراقی ، خیابان هئیت ، ساختمان گرد آفرید، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس تهران، پ 15 شماره تماس : 02166582371

درباره ما

امروزه بهره گیری از فناوری اطلاعات در امر یادگیری و یاد دهی یکی از ضرورت های انکارناپذیر است. کاربست فناوری در یادگیری و یاددهی در سطوح مختلف صورت می پذیرد. در آینده کسانی موفق خواهند بود که یاد بگیرند، چگونه یاد بگیرند. روند رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات به عبارت دقیق تر فناوری های دانش کاربست آنها در فضاهای یادگیری را اجتناب ناپذیر نموده است. ادامه ..

آمار بازدید

امروز103
دیروز225
این هفته741
این ماه3777
مجموع103520

5
آنلاین
سه شنبه, 27 آذر 1397 12:03
توسعه یافته توسط مارال وب