30 دی
تحلیل هزینه - سودمندی و گام های اجرای آن

تحلیل هزینه - سودمندی و گام های اجرای آن

منتشرشده در مقالات مدیریت

تحليل هزينه - سودمندی

چنانچه در مطالعه اي بررسي شود كه آيا فوايد انجام يك كار يا پروژهاي خاص، از مشكلات و دردسرهاي آن بيشتر است يا خير، تحليل هزينه - سودمندي اساس تصميم گيري قرار گرفته است. مي توان گفت همه ي ما در طول روز خودآگاه يا ناخودآگاه، در انجام امور مختلف، اتخاذ تصميمات در موقعيت هاي گوناگون، خريد كالاهاي متفاوت و ... مشغول انجام تحليل هاي هزينه - سودمندي به منظور انتخاب بهترين گزينه ها، از نظر هزينه ي مصروف و منفعت حاصل از آن هستيم. مفهوم تحليل هزينه - سودمندي در متون مختلف با عبارات متعددي بيان شده است. در زبان انگليسي به صورت CBA و یا BCA (Benefit cost analysis) در زبان فارسي با عبارات تحليل هزينه - منفعت، تحليل هزينه - فايده و يا تحليل هزينه - سودمندي به كار ميرود.

مفهوم هزينه - سودمندي بيش از 160 سال پيش توسط مهندس فرانسوي به نام Jules Dupuit ارايه شد. وي، پايه ي نظري تحليل هزينه - سودمندي را در سال 1844 مطرح كرد و از آن تاريخ به بعد تحليل هزينه - سودمندي نقش حياتي در اقتصاد رفاه ايفا كرده است، اما اولين استفاده ي گسترده از آن، توسط يگان مهندسي نیروي زميني آمريكا به عنوان روشي براي تصمیم گیری در خصوص ارزيابي پروژه هاي آب فدرال در ايالات متحده آمريكا در اواخر دهه ي 1930  صورت گرفت. اين روش به دلیل سادگي و در عین حال مؤثر بودن، مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفت و از دهه ي 50 به طور رسمي به ادبيات اقتصادي راه يافت و از آن زمان به بعد، براي تحليل سياستهاي مؤثر بر حمل و نقل، بهداشت عمومي، دفاع، آموزش و محيط زيست نيز مورد استفاده قرار گرفته است. عمده ترين كاربرد اين تحليل در تجارت و صنعت به عنوان شيوه اي براي ارزيابي پروژه ها، خدمات و توليدات مختلف بوده است به همين دليل بيشتر تعاريف مربوطه، بر اين حوزه ها تمركز دارد.

تحليل هزينه - سودمندي در مفهوم عبارت است از تجزيه و تحليلي كه در آن منافع و هزينه هاي مربوط به شقوق مختلف براي انجام كاري با هم مقايسه مي شود. عمده ي كار در اين تحليل به يك پايه در آوردن منافع و هزينه هاي شقوق مختلف و در واقع قابل مقايسه گرداندن نتايج حاصل به روش هاي مختلف است. تحليل هزينه - سودمندي ترازويي براي اندازه گيري است . به طوري كه همه ي مقادير مثبت (جريان پول نقد و فوايد ) در يك طرف ترازو و همه ي مقادير منفي (هزينه ها و زيان ها ) در طرف ديگر ترازو قرار داده مي شوند. از ديدگاه سليمي، تحليل هزينه - سودمندي روشي براي يافتن كليه ي هزينه ها و فوايد يك طرح و كمي كردن آنهاست، به طوري كه تفاوت اين دو، نشان دهنده ي مقرون به صرفه بودن فعاليت است.

تحليل هزينه - سودمندي به چهار صورت قابل اجرا است كه دو نوع اول آن بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد:

  • تحليل هزينه - سودمندي پيش از اجراي پروژه ( Ex ante CBA)كه پيش از اجراي پروژه يا سياست پيشنهادي خاص و با محاسبه ي سود و هزينه هاي تخميني انجام مي گيرد، اين نوع تحليل در تصميمات و سياست هاي عمومي، مستقيم و فوري و جهت تعيين اختصاص و يا عدم اختصاص منابع كمياب به پروژهاي خاص كاربرد دارد
  • تحليل پس از اجراي پروژه ( Ex post analysis) كه پس از اتمام پروژه و با مشخص شدن همه ي سودمندي ها و هزينه ها انجام مي شود. هر چند دامنه ي اين نوع مطالعه گسترده تر است، اما اطلاعات لازم در اجراي پروژه و نوع مداخله را با تأخير مشخص مي كند.
  • گاه تحليل هزينه - سودمندي در طول اجراي يك پروژه ي خاص انجام مي گيرد. برخي عناصر اين مطالعه مشابه تحليل پيش از اجراي پروژه و برخي شبيه تحليل پس از اجراي پروژه است
  • در نوع ديگر تحليل، نتايج حاصل از تحليل هزينه- سودمندي پيش از اجرا و پس از اجراي پروژه با يكديگر مقايسه ميشود. اين شيوه بهترين تحليل را در مورد اجراي پروژهاي خاص در اختيار قرار ميدهد.

انجام تحليل هزينه - سودمندي "پيش از اجراي پروژه" مي تواند در موارد تصميم در مورد انجام يا عدم انجام پروژه يا برنامه ي پيشنهادي خاص، تصميم در مورد ادامه ي يك پروژه ي خاص، انتخاب ميان چندين گزينه ي اجرايي، انتخاب مقياس مناسب و زمان بندي متناسب با يك پروژه يا برنامه، ارزيابي پروژه ها يا سياست هاي اجرايي به تصميم گيرندگان و سياست گذاران ياري رساند. اين تحليل را مي توان «پس از اجراي پروژه» به منظور تعيين ميزان موفقيت پروژه در دستيابي به سودمندي با توجه به هزينه هاي مصروف، در مقايسه با گزينه هاي جايگزين و يا تمركز بر اجزاي مختلف يك پروژه يا برنامه به منظور تعيين چگونگي اصلاح آنها و تعيين اجزاي قابل حذف و يا توسعه به كار برد.

در مفهوم كلي، تحليل هزينه - سودمندي روشي است براي سازماندهي اطلاعات كه به تصميم گيري كارآمد در مورد شيوه ي اختصاص منابع در پروژه هاي مختلف منتهي مي شود. قدرت اين شيوه به عنوان يك شيوه ي ارزيابي برخاسته از دو ويژگي اساسي است: هزينه ها و منافع يك طرح يا پروژه تا جاي ممكن بر اساس واژگان مالي بيان مي شود، بنابراين مستقيماً قابليت مقايسه با ساير موارد را داراست و همچنين هزينه ها و سودمندي ها بر اساس سود فراهم آمده براي كل جامعه، ارزيابي مي شود بنابراين نگاهي جامع و فراگير دارد و محدود به افراد و گروهي خاص نيست.

به طور كلي مي توان گفت تحلیل هزينه - سودمندي كي منطق تصمیم گیری است كه بر مبناي محاسبه ي پیامدهاي احتمالي گزينه هاي مختلف تصميم عمل مي كند. اين تحلیل به پنج سؤال اساسي پاسخ می گوید : چه چه منافع مستقیمی از این هزينه ها عاید خواهد شد؟ چه منافع غیر مستقيمي از اين هزينه ها عاید خواهد شد؟ آیا منافع حاصل نسبت به هزينه هاي حاصل بیشتر است؟ اگر هزينه انجام نشود چه زيانهايي واقع خواهد شد؟ اگر این اقدام ضروري است آیا گزینه ي كم هزينه تري براي انجام آن وجود دارد؟ این روش تحليل كمك مي كند تا تصمیم مناسب براي ایجاد حداكثر منافع در مقابل حداقل هزينه مشخص شود. البته شايان ذكر است كه تحليل هزينه - سودمندي نمي تواند تنها مبناي تصميم گيري باشد، اما مي توان از آن به عنوان ابزار كمكي ارزشمندي در سياستگذاري ها استفاده كرد.

 

گام های اساسي در فرايند تحليل هزينه- سودمندی

هر فرايند منطقي تصميم گيري، به مقايسه ي مزايا و معايب يك سياست اجرايي مي پردازد. هر نوع تحليل اقتصادي پروژه شامل تكنيك هاي مقايسه و تصميم گيري و انتخاب بهترين راه حل از ميان راه حل هاي موجود بر اساس شرايط اقتصادي مي باشد . اجراي تحليل هزينه - سودمندي به عنوان يك فرايند تصميم گيري داراي مراحل مختلفي است كه ممكن است مشكل و پيچيده به نظر برسد. بنابراين به منظور اجراي مؤثر و كنترل پذير آن مي توان مراحل اجرا را در هشت گام خلاصه كرد:

  1. تعيين اهداف و محدوده پروژه.
  2. تعيين شقوق مختلف پروژه و گزينه های جايگزين آن
  3. برآورد هزينه ها و منافع پروژه و تعيين ارزش كمي آنها
  4. تعيين ميزان تنزيل احتمالي نرخ هزينه و منافع در آينده
  5. انتخاب شاخص های ارزيابی مناسب
  6. تحليل حساسيت نوعي بازنگري به يك ارزيابي اقتصادي است با اين سؤال كه آيا پس از انجام پروژه، تخمينهاي اوليه ميتواند به خوبي نمايانگر شرايطي باشند كه در آينده پيش خواهد آمد و بر طرح اثر خواهد گذاشت؟و تعيين ابهامات و ريسك های پروژه
  7. انتخاب پروژهی برتر از ميان گزينه های موجود
  8. ارايه پيشنهاد و تهيهی گزارش نهایی.

هدف اصلي و متداول در روش تحليل هزينه - سودمندي، افزايش سطح رفاه جامعه است. بدين معنا كه آنچه به دستاوردهاي جامعه اضافه شود، نوعي منفعت و آنچه كم ميشود، نوعي هزينه است.

 

منابع:

-Portney PR. Benefit-Cost Analysis [Online]. 2002; Available from: URL: http://www.econlib.org/library/Enc/BenefitCostAnalysis.html/

-Golriz H. Dictionary of money, banking and international finance, English-Persian. 2nd ed. Tehran, Iran: Farhang Moaser; 2006. [In Persian].

-Salimi S. Economic evaluation of investment projects of mining copper extraction Sungun [Thesis]. Tehran, Iran: Shahid Beheshti University of Medical Sciences; 1995. [In Persian].

-Boardman AE. Cost-Benefit Analysis: Concepts and Practice. 3rd ed. New York, NY: Prentice Hall; 2006.

-Australia.Dept.of Finance A. Handbook of Cost-Benefit Analysis. Canberra, Australia: Australian Government Publishing Service; 1991.

-Ghaffarian V, Kiani G. Effective strategy. Tehran, Iran: Fara Publication; 2008. [In Persian].

-Australian Government. Office of Best Practice Regulation (OBPR). Cost Benefit Analysis Procedures Manual [Online]. 2010;Available from: URL: http://www.casa.gov.au/manuals/regulate/acm/257rfull

27 دی
ارزیابی اقتصادی چیست؟

ارزیابی اقتصادی چیست؟

منتشرشده در مقالات FMT

ارزيابي اقتصادي ( evaluation Economic ) عبارت است از تحليل تطبيقي راهكارهاي مختلف انجام يك فعاليت، مداخله يا برنامه بر حسب هزينه ها و پيامدهاي آن. هر فرايند منطقي تصميم گيري شامل تعيين مزايا و معايب آن است . روش  هاي مقايسه اين مزايا و معايب بر حسب قانون تصميم گيري و چارچوب مورد استفاده براي تصميم گيري متفاوت است. در ارزيابي اقتصادي يك طرح در واقع براي تصميم گيري در مورد ميزان مطلوبيت، فرايند وزندهي به مزايا و معايب صورت مي پذيرد. اين شيوه ارزيابي به مقايسه هزينه ها و منافع گزينه هاي متفاوت در تصميم گيري مي پردازد به همين دليل اين شيوه، ابزاري كارآمد براي كمك به انتخاب خردمندانه از ميان پروژه  هاي موجود و اجراي بهينه ي آنهاست.

دليل اهميت ارزيابي اقتصادي آن است كه اين نوع ارزيابي اساساً ابزاري جهت تعيين وضيعت تخصيص مناسب منابع در موقعيت تصميم گيري و كاهش منابع است  .

هدف از ارزيابي اقتصادي، فراهم ساختن برآوردي از هزينه ها و منافع حاصل از هر پروژه در طول زمان براي تصميم گيران است و نتيجه آن ممكن است به ادامه پروژه به شكل موجود و بدون هرگونه اصلاح و يا ادامه پروژه با اصلاحات مورد انتظار و يا لغو پروژه منتهي شود. دلايل مختلفي براي انجام ارزيابي اقتصادي پروژه ها وجود دارد. اصولي ترين آنها به صورت كلي يا جزيي، بر اساس مفهوم كارايي اقتصادي قرار دارد . تعيين كارايي اقتصادي بستگي به ارزشگذاري تمام هزينه ها و منافع حاصل از يك پروژه با معيار پولي دارد . پروژه ها از نظر اقتصادي هنگامي كارايي لازم را دارند كه منافع حاصل از آنها با معيار پولي بيش از هزينه هاي آن باشد، و كارآمدترين پروژه آن است كه حداكثر تفاوت بين اين دو مقدار را داشته باشد .

روش های ارزشـــــيابي اقتـــــــــصادي (methods evaluation Economic )  متعددند و اشتباه در گزينش آنها در موقعيت هاي مختلف مي تواند زيان هاي قابل توجهي را به دنبال داشته باشد. مهمترين روشهاي ارزشيابي اقتصادي كه استفاده گسترده تري در عرصه هاي مختلف دارند عبارتند از:

  • تحليل هزينه (analysis Cost CA) روشي نظام مند براي ارزيابي اقتصادي است كه در آن همه هزينه هاي يك برنامه به تفكيك و با جزئيات كامل بر حسب واحد پول، جمع آوري، سازماندهي و تحليل مي شود.
  • تحليل هزينه – اثربخشي(CEA analysis effectiveness- Cost) اثربخشي معياري است براي سنجش ميزان موفقيت يك نظام در رسيدن به اهداف و پاسخگويي به توقعاتي كه از آن نظام مي رود و تحليل هزينه - اثربخشي، معياري براي اندازه گيري ميزان توانايي آن نظام در دستيابي به اهدافش، از نقطه نظر هزينه هاي متحمله مي باشد. در حقيقت اين شيوه، رسيدن به توليد يا خدمتي خاص با حداقل هزينه ممكن را مورد بررسي قرار ميدهد.
  • تحلیل مطلوبيت - هزينه  (Cost utility analysis CUA) شيوه اي براي سنجش ميزان موفقيت يك نظام در رسيدن به حداكثر اهداف در نظر گرفته شده و مطلوب ترين خدمات تعريف شده توسط سازمان است.
  • تحلیل سودمندي- هزينه (CBA Cost- benefit analysis) در اين روش همه هزينه ها و نتايج يك طرح يا برنامه اعم از منافع و خسارات بر مبناي واحد پول، مورد مقايسه قرار مي گيرد.

از ميان روشهاي فوق، روش تحليل هزينه به عنوان روش ارزشيابي جزيی (evaluation Partial ) شناخته مي شود چرا كه در آن مقايسه اي صورت نمي گيرد و صرفاً به هزينه هاي ناشي از يك مداخله يا تصميم خاص، نظر دارد. اما سه روش ديگر، ارزشيابي كامل(evaluation Full ) ناميده مي شوند چرا كه داراي چارچوب مقايسه اي براي لحاظ كردن هزينه و اثربخشي دو يا چند مداخله هستند.

براي ارزيابي دقيق اقتصادي هر پروژه يا سيستم، توجه به هر دو عنصر هزينه و سودمندي، ضروري است. تا پيش از اين تمركز اصلي كتابخانه ها در امر ارزيابي، بر هزينه ها بوده است، اما در ساليان اخير اين توجه به سمت سود و منفعت حاصل از خدمات كتابخانه ها براي كاربران و سنجش آنها معطوف شده است . از ميان روشهاي فوق با نگاه خاصي كه روش تحليل هزينه- سودمندي به هزينه ها و منافع دارد و براي مقايسه، هر دو را به صورت يكپارچه و با مقياسي واحد مورد مقايسه قرار مي دهد، جايگاه ويژه اي دارد.

در ميان رويكردهاي كمي به تصميم گيري، آنچه در سالهاي اخير عموميت يافته تحليل هزينه - سودمندي است كه به عنوان ابزاري كارآمد، با توسعه اطلاعات مفيد در مورد تأثيرات مطلوب و نامطلوب پروژه ها، براي محدود كردن دامنه انتخاب ها استفاده مي شود .از نظر بسياري از اقتصاددانان، تحليل هزينه - سودمندي به دليل ريشه اي كه اين روش در اقتصاد رفاه دارد مقبول ترين روش ارزشيابي اقتصادي محسوب مي شود.

 

 

منابع:

شهرزادی، لیلا؛ باب الحوائجی، فهیمه؛ اشرفی ریزی، حسن (1392). تحلیل هزینه-سودمندی: شاخصی برای ارزیابی اقتصادی کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی. مدیریت اطلاعات سلامت. دوره دهم، شماره دوم، خرداد و تیر.

 

World Road Association (PIARC) in Iran. Eòconomic Evaluation Methods for Road Projects in PIARC Member Countries. Trans. Ghahremani, H. Tehran, Iran: Vice Chancellor for Research and Technology; 2004. [In Persian].

9. Anderson R. Systematic reviews of economic evaluations: utility or futility? Health Econ 2010;19(3): 350-64.

Zaza S, Briss PA, Harris KW. The Guide to Community Preventive Services: What Works to Promote Health?: What Works to Promote Health? Oxford, UK: Oxford University Press; 2005.

Mustafa H. Conflict of Multiple Interests in Cost-Benefit Analysis. International Journal of Public Sector Management 1994; 7(3): 16-26.

Weick E. Cost-Benefit Analysis and its Possible Application to the EARP Process" [Report]. Ottawa, Canada: Canadian Federal Environmental Assessment Review Office; 1993.

تهران ، خ کارگر شمالی ، کوچه اشراقی ، خیابان هئیت ، ساختمان گرد آفرید، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس تهران، پ 15 شماره تماس : 02166582371

درباره ما

امروزه بهره گیری از فناوری اطلاعات در امر یادگیری و یاد دهی یکی از ضرورت های انکارناپذیر است. کاربست فناوری در یادگیری و یاددهی در سطوح مختلف صورت می پذیرد. در آینده کسانی موفق خواهند بود که یاد بگیرند، چگونه یاد بگیرند. روند رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات به عبارت دقیق تر فناوری های دانش کاربست آنها در فضاهای یادگیری را اجتناب ناپذیر نموده است. ادامه ..

آمار بازدید

امروز9
دیروز201
این هفته1440
این ماه5008
مجموع166165

1
آنلاین
شنبه, 02 شهریور 1398 02:14
توسعه یافته توسط مارال وب