برنامه ریزی استراتژیک چیست؟

13 شهریور
برنامه ریزی استراتژیک چیست؟

برنامه ریزی استراتژیک

برنامه ريزي استراتژيك با بررسي محيط خارجي و داخل سازمان، فرصت‌ها و تهديدهاي محيطي و قوت‌ها و ضعف‌هاي داخلي را شناسايي مي‌كند و با درنظر داشتن ماموريت سازمان، اهداف بلندمدت براي سازمان تنظيم مي‌كند و براي دستيابي به اين اهداف، از بين گزينه‌هاي استراتژيك اقـــدام به انتخاب استراتژي‌هايي مي‌كند كه با تكيه بر قوت‌ها و با بهره‌گيري از فرصت‌ها، ضعف‌ها را ازبين برده و از تهديدها پرهيز كند تا درصورت اجراي صحيح باعث موفقيت سازمان در ميدان رقابت شود.

در عصر اطلاعات و ارتباطات الكترونيكي، هر سازماني با هر اندازه‌اي، با تغييرات و تحولات سريعي روبروست و بايد فعاليت‌هاي خود را طوري برنامه‌ريزي و مديريت كند كه در محيط متلاطم و بازار به شدت رقابتي موفقيت كسب كرده و تداوم حيات داشته باشد. باتوجه به مفهوم برنامه‌ريزي استراتژيك، اين امر مستلزم بهره‌گيري از اين نوع برنامه‌ريزي است. چرا كه از يك طرف آينده‌نگر بوده و ازطريق پيش‌بيني تحولات آتي اقدامات مناسب را تنظيم مي‌كند. ازطرف ديگر گرايش به محيط داشته و ارتباط تنگاتنگ با آن دارد و از اين لحاظ مي‌تواند به سرعت از تغييرات محيط با خبر شده و واكنش مناسب و سريع نشان دهد.

مفاهيم، نظريات و مدل‌هايي كه تاكنون درباره برنامه ريزي استراتژيك ارائه شده‌اند بيشتر در رابطه با سازمان‌هاي بزرگ و متناسب با ويژگي‌هاي آنها بوده و سازمان‌هاي كوچك كمتر مورداقبال واقع شده‌اند همين امر به علاوه برخي عوامل ديگر باعث مي‌شوند تا سازمان‌هاي بزرگ به راحتي از برنامه‌ريزي استراتژيك بهره‌مند شوند ولي سازمان‌هاي كوچك تجربه چندان زياد و موفقيت‌آميزي در استفاده از اين نوع برنامه‌ريزي ندارند. باتوجه به نقش و اهميتي كه سازمان‌هاي كوچك در فعاليت‌هاي اقتصادي و بازارهاي جهاني پيدا كرده‌اند و باتوجه به اينكه مانند هر سازمان ديگري با رقابت شديدي مواجهند و همـــواره به پيروزي مي‌انديشند و نيازمند بهره‌گيري از برنامه‌ريزي استراتژيك هستند.

 همانند ساير مفاهيم مديريت، تعاريف گوناگوني از برنامه‌ريزي استراتژيك توسط صاحب‌نظران ارائه شده است كه براي جلوگيري از طول كلام به چند مورد مهم از آنها اشاره مي‌شود. يكي از اين تعاريف در ارتباط با كسب‌و‌كارهاي كوچك مي‌باشد .

تعريف برنامه‌ريزي استراتژيك

  • فراي و استونر :برنامه‌ريزي استراتژيك، ابزار مديريتي توانمندي است كه براي كمك به شركت‌هاي كوچك طراحي مي‌شود تا آنها به صورت رقابتي خود را با تغييرات پيش‌بيني شده محيط تطبيق دهنــد .خصوصاً، فرايند برنامه‌ريزي استراتژيك يك نگرش و تجزيه و تحليلي از شركت و محيط مربوط به آن ارائه مي‌كند - شرايط فعلي شركت را تـــــوضيح مي‌دهد و عوامل كليدي موثر بر موفقيت آن را شناسايي مي‌كند.
  • لرنر :برنامه‌ريزي استراتژيك فرايند تغيير سازماني مستمر و پيچيده است. اگر ويژگي‌هاي زير تركيب شوند، فرايند برنامه‌ريزي استراتژيك موفق و جامعي را تعريف مي‌كنند. برنامه ريزي استراتژيك نگاه به آينده دارد و تمركز بر آينده پيش‌بيني شده است. به اين مسئله توجه دارد كه جهان بعداز 5 الي 10 سال چه تفاوت‌هايي با اكنون خواهد داشت. درصدد خلق آينده سازمان برمبناي آن چيزي است كه احتمال مي‌رود در آينده ايجاد شود.

برمبناي تجزيه و تحليل روندها و سناريوهاي پيش‌بيني شده براي گزينه‌هاي ممكن در آينده است و نيز برمبناي تجزيه و تحليل داده‌هاي داخلي و خارجي است. منعطف و متمايل به ايجاد تصويري بزرگ از آينده سازمان است. برنامه‌ريزي استراتژيك سازمان را با محيطش تطبيق مي‌دهد، زمينه‌اي براي دسترسي به اهداف ايجاد مي‌كند، چارچوب و جهتـــــي براي سازمان فراهم مي‌سازد تا به آينده دلخواه خود برسد. چارچوبي به وجود مي‌آورد كه با تجزيه و تحليل كامل سازمان، محيط داخلي و خارجي و پتانسيل‌هاي سازمان در آن چارچوب مي‌توان به مزيت رقابتي دست يافت. اين امر سازمان را قادر مي‌كند تا به روندها، اتفاقات، چالش‌ها و فرصت‌هاي به وجود آمده، ازطريق چارچوبي از بينش و ماموريت ايجاد شده توسط فرايند برنامه‌ريزي استراتژيك پاسخ دهد.

فرايندي نظري و كيفي است. برنامه‌ريزي استراتژيك، داده‌هاي نرم مانند: تجارب، نيات و ايده‌هاي موجود در گفتگوهاي روزانه سازمان را تركيب مي‌كند و درصدد ارائه يك بينش و هدف سازماني روشن است. به سازمان اجازه تمركز مي‌دهد، زيرا فرايندي پويا و مستمر از فعاليت‌هاي خود تحليلي است. فرايند يادگيري مستمر، در جريان و گفتگوي سازماني است كه به فراتر از دسترسي به يك سري اهداف از پيش تعيين شده توسعـــــه مي‌يابد. برنامه‌ريزي استراتژيك درصدد است روشي كه يك سازمان فكر و عمل مي‌كند را تغيير داده يك سازمان يادگيرنده به وجود آورد. وقتي موفقيت آميز باشد، تمام نواحي عملياتي را تحت تاثير قرار داده و به عنوان قسمتي از فلسفه و فرهنگ سازمان در می‌آید.

  • پفر :برنامه‌ريزي استراتژيك فرايند ايجاد و توسعه رويه‌ها و عمليات ضروري براي دستيابي به آينده است. وي بين برنامه‌ريزي بلندمدت كه به صـــورت واكنشي است و برنامه‌ريزي استراتژيك كه سازمان را مجاز به خلق آينده‌اش مي‌كند، تفاوت قائل مي‌شود.
  • مك كون :برنامه‌ريزي استراتژيك فرايندي براي بازسازي و انتقال سازماني است. به نظر وي در بــــرنامه‌ريزي بلندمدت اهداف و پيش بيني‌ها براساس فرض ثبات سازماني است، درحالي كه در برنامه‌ريزي استراتژيك، نقش سازمان در محيط آن بررسي مي‌شود. برنامه‌ريزي استراتژيك باعث مي‌شود تا سازمان فعاليت‌ها و خدماتش را براي برآوردن نيازهاي درحال تغيير محيط تطبيق دهد. اين برنامه‌ريزي نـــه تنها چارچوبي براي بهبود برنامه‌ها ارائه مي‌كند بلكه چارچوبي براي ساختاردهي مجدد برنامه‌ها، مديريت و همكاري‌ها و نيز براي ارزيابي پيشرفت سازمان در اين زمينه‌ها ارائه مي‌كند.

ويژگي‌هاي برنامه‌ريزي استراتژيك

 دريك گفتار ساده، يك برنامه استراتژيك مي‌تواند عملكرد را بهبود بخشد.

اعضاي يك سازمان در لابلاي كارهاي وظيفه اي ثابت و چالشهاي روزانه سردرگم مي شود و ممكن است كه جهت اهداف سازمان را گم كنند و بينش خود را نسبت به آن از دست بدهند. يك برنامه استراتژيك مي‌تواند، نه تنها درك اعضا از اهداف را بيشتر كند بلكه تفكر آينده گرا را برمبناي درك مشتركي از رسالت سازمان تحريك و ايجاد كند .

همكاري بين اعضاي يك سازمان وقتي با مفروضات مشتركي نسبت به اهداف مشترك فعاليت كنند، بسيار موثر و اثربخش مي شـــود.

ودرنهايت اينكه، يك برنامه‌ريزي استراتژيك موفقيت آميز، برنامه‌اي است كه: -به عمل ختم شود. -بينش مشتركي برمبناي ارزش‌ها ايجاد كند. -فرايندي همگاني و مشاركتي است كه كاركنان و مديران احساس مالكيت مشترك نسبت به آن دارند. -مسئوليت درقبال جامعه را مي پذيرد. -نسبت به محيط خارجي سازمان حساس بوده و بر آن تمركز دارد. -برمبناي داده‌هاي با كيفيت بالا طرح‌ريزي مي‌شود. - بخش كليدي مديريت اثربخش مي‌باشد .

فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک

از آنجائیکه برنامه‌ریزی استراتژیک یکی از زیرسیستم‌های مدیریت استراتژیک تلقی میگردد، لذا رویکردها، مکاتب و پارادایم‌های مختلفی در این روند فکری و مدیریتی مطرح می‌باشد . میتوان اذعان نمود که مدیران استراتژیک با تنظیم برنامه‌های استراتژیک در تلاش هستند تا رهبری و مدیریت را با همدیگر تلفیق نموده و از این طریق، سازمان را در مقابل تغییرات و تحولات محیطی، همواره در حالت پویا و فعال نگهدارند تا بواسطه آن بتوانند در جهت تحقق رسالت‌ها و مأموریت‌های سازمان قدم بردارند. اگر بخواهیم در محیطی پویا، پیچیده و متحول برنامه‌ریزی نمائیم، صرفاً نمی‌توان به قلمرو مدیریت در درون سازمان تکیه کرد و تحولات بیرونی و تأثیرگذار بر سازمان و مأموریت‌های آن و یا دستیابی به چشم‌انداز را نادیده انگاشت، بنابراین می‌توان برنامه‌ریزی استراتژیک را نوعی برنامه‌ریزی در محیط‌های پویا قلمداد نمود که از طریق مدیران ارشد اجرایی و تیم‌های برنامه‌ریزی بصورت گروهی تهیه میگردد . برنامه‌ریزی استراتژیک از یک سو توجه خود را به مأموریت‌های سازمانی و ارزش‌های بنیادی و مدیران ارشد اجرایی و ذینفعان استراتژیک معطوف نموده و از سویی دیگر، آن باید به تحولات محیطی و نقاط کلیدی و بحرانی محیط درونی و بیرونی و تجزیه و تحلیل و ارزیابی آنها بپردازد. بنابراین اگر برنامه‌ریزی استراتژیک را بعنوان یک سیستم تلقی نمائیم (اگرچه خود یک زیرسیستم از مدیریت استراتژیک می‌باشد)، آنگاه اجزای این سیستم شامل:

1ـ ورودی‌های فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک عبارتند از:

 الف- مأموریت‌ها و فلسفه ایجاد سازمان.

ب- ارزش‌های بنیادی سازمان و مدیران ارشد اجرایی.

ج- شناخت و تعیین حوزه تأثیرات محیط درونی و بیرونی سازمان و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز.

د- اهداف و الگوهای رفتاری ذینفعان سازمان.

2ـ فرآیند تغییر شکل در برنامه‌ریزی استراتژیک:

الف- تعیین رویکردها، پارادایم‌ها و مکاتب.

ب- بکارگیری چرخه تحلیل محیط شامل: 

ب -1 -ریزبینی یا ریزنگری

ب -2 -ردیابی

ب -3 -پیشبینی

ب -4 -آینده نگری

ب -5 -ارزیابی

ج- تعیین جهت‌گیری‌های استراتژیک.

د- تعیین حوزه‌های استراتژیک.

هـ- تعیین چالش‌های استراتژیک.

و- تعیین اولویت‌های استراتژیک. 

ز- تعیین نقاط کلیدی موفقیت 

ح- تعیین نقاط بحرانی موفقیت .

ط- تعیین پارادایم‌های جدید.

ی- شناسایی عوامل استراتژیک محیط داخلی و خارجی.

3-خروجی‌های برنامه‌ریزی استراتژیک عبارتند از:

الف- تعیین مأموریت‌های جدید سازمان

ب- تعیین بیانیه ارزش‌های سازمان

ج- تعیین بیانیه چشم‌انداز کلان 

د- تعیین اهداف کیفی 

هـ- تعیین استراتژی‌های اصلی

بطور طبیعی هر سیستمی یک روند ارزیابی، کنترل و بازخورد هم دارد که با استفاده از یک روش علمی، فنی و تکنیکی، خروجی‌های سیستم را با نتایج مورد انتظار مقایسه کرده و در صورت انحراف علت را در ورودی‌های سیستم یا فرآیند تغییر شکل آن جستجو میکند و نسبت به اصلاح و بهبود آن اقدام می‌نماید.

 

مزایا و محدودیتهای برنامه‌ریزی استراتژیک

یکی از مزایای برنامه‌ریزی استراتژیک، هادی بودن آن است . این نوع برنامه‌ریزی، جهت و مسیر فعالیت‌ها و عملیات سازمان را مشخص ساخته و بعنوان راهنمای سازمان عمل می‌کند. برنامه‌ریزی استراتژیک در تصمیم‌گیری، نقش راهنما را داشته و کار تجزیه و تحلیل و ارزیابی را ساده می‌سازد . برنامه‌ریزی استراتژیک، مخاطرات تصمیم‌گیری را کاهش داده و توفیق اقدامات مبتنی بر استراتژی‌های مصوب را تضمین می‌کند. برنامه‌ریزی استراتژیک با نگرش بلندمدت، به پیش‌بینی آینده می‌پردازد و از این‌ رو اطلاعاتی را در خود دارد که برای اقدامات درازمدت مدیران، بسیار مفید می‌باشد . برنامه‌ریزی استراتژیک نقش هماهنگ کننده بین برنامه‌های عملیاتی سازمان را نیز انجام می‌دهد و اقدامات واحدهای مختلف را در یک مسیر جهت می‌بخشد.

از محدودیت‌های برنامه‌ریزی استراتژیک می‌توان به هزینه‌های انجام آن اشاره کرد . به علت هزینه‌های نسبتاً بالایی که برای برنامه‌ریزی استراتژیک مورد نیاز است، اغلب سازمان‌های کوچک امکان استفاده از آن را پیدا نمی‌کنند. از نظر زمانی نیز این نوع برنامه‌ریزی احتیاج به زمانی طولانی دارد . سازمان‌ها برای برنامه‌ریزی استراتژیک باید مدت زمان زیادی وقت صرف کرده و مراحل مختلف این فرایند را پشت سر نهند تا سیستم برنامه‌ریزی استراتژیک بتواند شروع به کار کند . بدین ترتیب طولانی بودن فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک از نظر بعضی سازمان‌ها محدودیتی برای این نوع برنامه‌ریزی است . از نظر تخصصی نیز برنامه‌ریزی استراتژیک نیاز به نیروی انسانی متخصص و حائز شرایط دارد که در دسترس همه سازمان‌ها نیست. نکته دیگری که بعنوان محدودیت برنامه‌ریزی استراتژیک می‌توان به آن اشاره کرد، عدم انعطاف و ثباتی است که این نوع برنامه‌ریزی القاء می‌نماید . برنامه‌ریزی استراتژیک از تفکری منطقی و منظم سرچشمه می‌گیرد و مدیران و اعضای سازمان را موظف می‌کند تا براساس موازین از پیش تعیین شده راه بسپارند و از چارچوب خاصی پا بیرون نهند.

 

سازمان‌هاي بزرگ و كوچك

سازمان‌ها ازنظر شاخص‌هاي مختلف به انواع گوناگوني تقسيم شده‌اند و تعريف‌هاي متفاوتي براي هركدام از آنها در كشورهاي گوناگون ارائه شده است. شاخص‌هايي مانند: حجم فعاليت، ميزان فروش يا درآمـــد، تعداد كاركنان، سرمايه‌گذاري و . ...اما آنچه در اكثر كشورها مـــرسوم است، تقسيم‌بندي براساس اندازه مي‌باشد كه در ايران به صورت زير است:

مركز آمار ايران و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران

سازمان‌هاي بزرگ :صنايعي كه تعداد كاركنان آنها 10 نفر و بيشتر باشد.

سازمان‌هاي كوچك :صنايعي كه تعداد كاركنان آنها كمتر از 10 نفر باشد.

وزارت صنايع و معادن - سازمان صنايع كوچك ايران

سازمان‌هاي بزرگ :صنايعي كه 50 نفر و بيشتر كاركن داشته باشند.

سازمان‌هاي كوچك :صنايعي كه كمتر از 50 نفر كاركن داشته باشند.

مدل‌هاي برنامه‌ريزي استراتژيك سازمان‌هاي بزرگ

تاكنون مدل‌هاي زيادي از برنامه‌ريزي استراتژيك براي سازمان‌هاي بزرگ ارائه شده است:

  • مدل فرايند برنامه‌ريزي جامع تايلر
  • مــــــدل رايت
  • مــــدل هيل
  • ديويد
  • ماندي و پرمياكس
  • بــــرايسون
  • گلوئك
  • رابسون
  • استينر

مدل‌هاي برنامه ريزي استراتژيك سازمانهاي كوچك

دررابطه با برنامه‌ريزي استراتژيك سازمان‌هاي كوچك مدل زيادي توسعه نيافته است که از این بین سه مدل شناخته شده وجود دارد:

  • برنامه‌ريزي استراتژيك پايه‌اي
  • مــــــازور
  • فراي و استونر

 

 

 

منابع:

مبینی دهکردی، علی؛ سلمانپور خویی،مجید. "درآمدی بر برنامه ریزی استراتژیک و عملیاتی". راهبرد. سال دوم. شماره ششم. 

الوانی، سید مهدی. مدیریت عمومی. تهران : نشر نی، 1383.

آقازاده هاشم (1381» ،(طراحي و تبيين مدل برنامه ريزي استراتژيك براي صنايع كوچك (صنعت قطعه سازي خودرو) و مقايسه تطبيقي با صنايع بزرگ»، دانشكده مديريت دانشگاه تهران، پايان نامه كارشناسي ارشد رشته مديريت بازرگاني به راهنمايي دكتر طهمورث حسنقلي پور.

FRY L. FRED AND STONER R. CHARLES, “STRATEGIC PLANNING FOR THE NEW AND SMALL BUSINESS”, UPSTART PUBLISHING COMPANY, INC. 1995.

LERNER L. ALEXANDRA, “A STRATEGIC PLANNING PRIMER FOR HIGHER EDUCATION”, http://www.des.calstate. Deu/strategic. Html, 2002

 

خواندن 1036 دفعه آخرین ویرایش در دوشنبه, 13 شهریور 1396 ساعت 10:42

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تهران ، خ کارگر شمالی ، کوچه اشراقی ، خیابان هئیت ، ساختمان گرد آفرید، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس تهران، پ 15 شماره تماس : 02166582371

درباره ما

امروزه بهره گیری از فناوری اطلاعات در امر یادگیری و یاد دهی یکی از ضرورت های انکارناپذیر است. کاربست فناوری در یادگیری و یاددهی در سطوح مختلف صورت می پذیرد. در آینده کسانی موفق خواهند بود که یاد بگیرند، چگونه یاد بگیرند. روند رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات به عبارت دقیق تر فناوری های دانش کاربست آنها در فضاهای یادگیری را اجتناب ناپذیر نموده است. ادامه ..

آمار بازدید

امروز22
دیروز146
این هفته861
این ماه3237
مجموع115023

4
آنلاین
پنج شنبه, 02 اسفند 1397 06:19
توسعه یافته توسط مارال وب