تحلیل هزینه - سودمندی و گام های اجرای آن

30 دی
تحلیل هزینه - سودمندی و گام های اجرای آن

تحليل هزينه - سودمندی

چنانچه در مطالعه اي بررسي شود كه آيا فوايد انجام يك كار يا پروژهاي خاص، از مشكلات و دردسرهاي آن بيشتر است يا خير، تحليل هزينه - سودمندي اساس تصميم گيري قرار گرفته است. مي توان گفت همه ي ما در طول روز خودآگاه يا ناخودآگاه، در انجام امور مختلف، اتخاذ تصميمات در موقعيت هاي گوناگون، خريد كالاهاي متفاوت و ... مشغول انجام تحليل هاي هزينه - سودمندي به منظور انتخاب بهترين گزينه ها، از نظر هزينه ي مصروف و منفعت حاصل از آن هستيم. مفهوم تحليل هزينه - سودمندي در متون مختلف با عبارات متعددي بيان شده است. در زبان انگليسي به صورت CBA و یا BCA (Benefit cost analysis) در زبان فارسي با عبارات تحليل هزينه - منفعت، تحليل هزينه - فايده و يا تحليل هزينه - سودمندي به كار ميرود.

مفهوم هزينه - سودمندي بيش از 160 سال پيش توسط مهندس فرانسوي به نام Jules Dupuit ارايه شد. وي، پايه ي نظري تحليل هزينه - سودمندي را در سال 1844 مطرح كرد و از آن تاريخ به بعد تحليل هزينه - سودمندي نقش حياتي در اقتصاد رفاه ايفا كرده است، اما اولين استفاده ي گسترده از آن، توسط يگان مهندسي نیروي زميني آمريكا به عنوان روشي براي تصمیم گیری در خصوص ارزيابي پروژه هاي آب فدرال در ايالات متحده آمريكا در اواخر دهه ي 1930  صورت گرفت. اين روش به دلیل سادگي و در عین حال مؤثر بودن، مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفت و از دهه ي 50 به طور رسمي به ادبيات اقتصادي راه يافت و از آن زمان به بعد، براي تحليل سياستهاي مؤثر بر حمل و نقل، بهداشت عمومي، دفاع، آموزش و محيط زيست نيز مورد استفاده قرار گرفته است. عمده ترين كاربرد اين تحليل در تجارت و صنعت به عنوان شيوه اي براي ارزيابي پروژه ها، خدمات و توليدات مختلف بوده است به همين دليل بيشتر تعاريف مربوطه، بر اين حوزه ها تمركز دارد.

تحليل هزينه - سودمندي در مفهوم عبارت است از تجزيه و تحليلي كه در آن منافع و هزينه هاي مربوط به شقوق مختلف براي انجام كاري با هم مقايسه مي شود. عمده ي كار در اين تحليل به يك پايه در آوردن منافع و هزينه هاي شقوق مختلف و در واقع قابل مقايسه گرداندن نتايج حاصل به روش هاي مختلف است. تحليل هزينه - سودمندي ترازويي براي اندازه گيري است . به طوري كه همه ي مقادير مثبت (جريان پول نقد و فوايد ) در يك طرف ترازو و همه ي مقادير منفي (هزينه ها و زيان ها ) در طرف ديگر ترازو قرار داده مي شوند. از ديدگاه سليمي، تحليل هزينه - سودمندي روشي براي يافتن كليه ي هزينه ها و فوايد يك طرح و كمي كردن آنهاست، به طوري كه تفاوت اين دو، نشان دهنده ي مقرون به صرفه بودن فعاليت است.

تحليل هزينه - سودمندي به چهار صورت قابل اجرا است كه دو نوع اول آن بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد:

  • تحليل هزينه - سودمندي پيش از اجراي پروژه ( Ex ante CBA)كه پيش از اجراي پروژه يا سياست پيشنهادي خاص و با محاسبه ي سود و هزينه هاي تخميني انجام مي گيرد، اين نوع تحليل در تصميمات و سياست هاي عمومي، مستقيم و فوري و جهت تعيين اختصاص و يا عدم اختصاص منابع كمياب به پروژهاي خاص كاربرد دارد
  • تحليل پس از اجراي پروژه ( Ex post analysis) كه پس از اتمام پروژه و با مشخص شدن همه ي سودمندي ها و هزينه ها انجام مي شود. هر چند دامنه ي اين نوع مطالعه گسترده تر است، اما اطلاعات لازم در اجراي پروژه و نوع مداخله را با تأخير مشخص مي كند.
  • گاه تحليل هزينه - سودمندي در طول اجراي يك پروژه ي خاص انجام مي گيرد. برخي عناصر اين مطالعه مشابه تحليل پيش از اجراي پروژه و برخي شبيه تحليل پس از اجراي پروژه است
  • در نوع ديگر تحليل، نتايج حاصل از تحليل هزينه- سودمندي پيش از اجرا و پس از اجراي پروژه با يكديگر مقايسه ميشود. اين شيوه بهترين تحليل را در مورد اجراي پروژهاي خاص در اختيار قرار ميدهد.

انجام تحليل هزينه - سودمندي "پيش از اجراي پروژه" مي تواند در موارد تصميم در مورد انجام يا عدم انجام پروژه يا برنامه ي پيشنهادي خاص، تصميم در مورد ادامه ي يك پروژه ي خاص، انتخاب ميان چندين گزينه ي اجرايي، انتخاب مقياس مناسب و زمان بندي متناسب با يك پروژه يا برنامه، ارزيابي پروژه ها يا سياست هاي اجرايي به تصميم گيرندگان و سياست گذاران ياري رساند. اين تحليل را مي توان «پس از اجراي پروژه» به منظور تعيين ميزان موفقيت پروژه در دستيابي به سودمندي با توجه به هزينه هاي مصروف، در مقايسه با گزينه هاي جايگزين و يا تمركز بر اجزاي مختلف يك پروژه يا برنامه به منظور تعيين چگونگي اصلاح آنها و تعيين اجزاي قابل حذف و يا توسعه به كار برد.

در مفهوم كلي، تحليل هزينه - سودمندي روشي است براي سازماندهي اطلاعات كه به تصميم گيري كارآمد در مورد شيوه ي اختصاص منابع در پروژه هاي مختلف منتهي مي شود. قدرت اين شيوه به عنوان يك شيوه ي ارزيابي برخاسته از دو ويژگي اساسي است: هزينه ها و منافع يك طرح يا پروژه تا جاي ممكن بر اساس واژگان مالي بيان مي شود، بنابراين مستقيماً قابليت مقايسه با ساير موارد را داراست و همچنين هزينه ها و سودمندي ها بر اساس سود فراهم آمده براي كل جامعه، ارزيابي مي شود بنابراين نگاهي جامع و فراگير دارد و محدود به افراد و گروهي خاص نيست.

به طور كلي مي توان گفت تحلیل هزينه - سودمندي كي منطق تصمیم گیری است كه بر مبناي محاسبه ي پیامدهاي احتمالي گزينه هاي مختلف تصميم عمل مي كند. اين تحلیل به پنج سؤال اساسي پاسخ می گوید : چه چه منافع مستقیمی از این هزينه ها عاید خواهد شد؟ چه منافع غیر مستقيمي از اين هزينه ها عاید خواهد شد؟ آیا منافع حاصل نسبت به هزينه هاي حاصل بیشتر است؟ اگر هزينه انجام نشود چه زيانهايي واقع خواهد شد؟ اگر این اقدام ضروري است آیا گزینه ي كم هزينه تري براي انجام آن وجود دارد؟ این روش تحليل كمك مي كند تا تصمیم مناسب براي ایجاد حداكثر منافع در مقابل حداقل هزينه مشخص شود. البته شايان ذكر است كه تحليل هزينه - سودمندي نمي تواند تنها مبناي تصميم گيري باشد، اما مي توان از آن به عنوان ابزار كمكي ارزشمندي در سياستگذاري ها استفاده كرد.

 

گام های اساسي در فرايند تحليل هزينه- سودمندی

هر فرايند منطقي تصميم گيري، به مقايسه ي مزايا و معايب يك سياست اجرايي مي پردازد. هر نوع تحليل اقتصادي پروژه شامل تكنيك هاي مقايسه و تصميم گيري و انتخاب بهترين راه حل از ميان راه حل هاي موجود بر اساس شرايط اقتصادي مي باشد . اجراي تحليل هزينه - سودمندي به عنوان يك فرايند تصميم گيري داراي مراحل مختلفي است كه ممكن است مشكل و پيچيده به نظر برسد. بنابراين به منظور اجراي مؤثر و كنترل پذير آن مي توان مراحل اجرا را در هشت گام خلاصه كرد:

  1. تعيين اهداف و محدوده پروژه.
  2. تعيين شقوق مختلف پروژه و گزينه های جايگزين آن
  3. برآورد هزينه ها و منافع پروژه و تعيين ارزش كمي آنها
  4. تعيين ميزان تنزيل احتمالي نرخ هزينه و منافع در آينده
  5. انتخاب شاخص های ارزيابی مناسب
  6. تحليل حساسيت نوعي بازنگري به يك ارزيابي اقتصادي است با اين سؤال كه آيا پس از انجام پروژه، تخمينهاي اوليه ميتواند به خوبي نمايانگر شرايطي باشند كه در آينده پيش خواهد آمد و بر طرح اثر خواهد گذاشت؟و تعيين ابهامات و ريسك های پروژه
  7. انتخاب پروژهی برتر از ميان گزينه های موجود
  8. ارايه پيشنهاد و تهيهی گزارش نهایی.

هدف اصلي و متداول در روش تحليل هزينه - سودمندي، افزايش سطح رفاه جامعه است. بدين معنا كه آنچه به دستاوردهاي جامعه اضافه شود، نوعي منفعت و آنچه كم ميشود، نوعي هزينه است.

 

منابع:

-Portney PR. Benefit-Cost Analysis [Online]. 2002; Available from: URL: http://www.econlib.org/library/Enc/BenefitCostAnalysis.html/

-Golriz H. Dictionary of money, banking and international finance, English-Persian. 2nd ed. Tehran, Iran: Farhang Moaser; 2006. [In Persian].

-Salimi S. Economic evaluation of investment projects of mining copper extraction Sungun [Thesis]. Tehran, Iran: Shahid Beheshti University of Medical Sciences; 1995. [In Persian].

-Boardman AE. Cost-Benefit Analysis: Concepts and Practice. 3rd ed. New York, NY: Prentice Hall; 2006.

-Australia.Dept.of Finance A. Handbook of Cost-Benefit Analysis. Canberra, Australia: Australian Government Publishing Service; 1991.

-Ghaffarian V, Kiani G. Effective strategy. Tehran, Iran: Fara Publication; 2008. [In Persian].

-Australian Government. Office of Best Practice Regulation (OBPR). Cost Benefit Analysis Procedures Manual [Online]. 2010;Available from: URL: http://www.casa.gov.au/manuals/regulate/acm/257rfull

آخرین ویرایش در شنبه, 30 دی 1396 ساعت 06:56

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

تهران ، خ کارگر شمالی ، کوچه اشراقی ، خیابان هئیت ، ساختمان گرد آفرید، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس تهران، پ 15 شماره تماس : 02166582371

درباره ما

امروزه بهره گیری از فناوری اطلاعات در امر یادگیری و یاد دهی یکی از ضرورت های انکارناپذیر است. کاربست فناوری در یادگیری و یاددهی در سطوح مختلف صورت می پذیرد. در آینده کسانی موفق خواهند بود که یاد بگیرند، چگونه یاد بگیرند. روند رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات به عبارت دقیق تر فناوری های دانش کاربست آنها در فضاهای یادگیری را اجتناب ناپذیر نموده است. ادامه ..

آمار بازدید

امروز1
دیروز201
این هفته577
این ماه2786
مجموع78484

1
آنلاین
سه شنبه, 26 تیر 1397 00:16
توسعه یافته توسط مارال وب